کارت بین‌المللی (عضویت ویژه)

تاب‌آوری آکادمیک: مدیریت پیامدهای مخرب مداخلات نظامی بر زیرساخت‌های فیزیکی و سرمایه‌های علمی

تاب‌آوری آکادمیک: مدیریت پیامدهای مخرب مداخلات نظامی بر زیرساخت‌های فیزیکی و سرمایه‌های علمی مقدمه در اکوسیستم‌های مدرن، دانشگاه‌ها نه تنها به عنوان مراکز آموزشی، بلکه به عنوان ستون‌های توسعه پایدار و حافظان میراث فکری یک ملت شناخته می‌شوند. وقوع جنگ و درگیری‌های مسلحانه، این نهادهای حیاتی را با دو چالش مواجه می‌کند: تخریب کالبدی زیرساخت‌ها و زوال دانش سرمایه انسانی و داده‌های پژوهشی. مدیریت این بحران نیازمند یک استراتژی جامع برای بازسازی فیزیکی و استمرار فرآیندهای تولید علم است. ۱تحلیل ابعاد تخریب زیرساختی آسیب به دانشگاه‌ها در جریان جنگ تنها به ویرانی ساختمان‌ها محدود نمی‌شود. از منظر مدیریت استراتژیک، تخریب آزمایشگاه‌های تخصصی، کتابخانه‌های مرجع و پایگاه‌های داده‌ای، به معنای قطع زنجیره تأمین دانش است. بازسازی این زیرساخت‌ها به دلیل ماهیت تخصصی تجهیزات، بسیار هزینه‌بر و زمان‌بر بوده و می‌تواند منجر به یک عقب‌ماندگی تکنولوژیک دهه‌ای برای یک کشور شود.


2

۲فرسایش سرمایه انسانی و پدیده (گسست دانش) بزرگترین خسارت جنگ به محیط دانشگاهی، مهاجرت اجباری نخبگان یا از دست رفتن اعضای هیئت علمی و پژوهشگران است. دانش ضمنی (Tacit Knowledge) که در ذهن متخصصان نهفته است، با ترک محیط آکادمیک از بین می‌رود. مدیریت بحران در این بخش باید بر «حفظ ارتباط دایاسپورای علمی» و ایجاد شبکه‌های مجازی برای انتقال دانش متمرکز شود تا از گسست نسل‌های علمی جلوگیری گردد. در نظام‌های مدیریتی پیشرفته، برای مقابله با اثرات جنگ بر دانش، رویکرد «تاب‌آوری آکادمیک» (Academic Resilience) پیشنهاد می‌شود. این رویکرد شامل اقدامات زیر است: دیجیتال‌سازی توزیع‌شده:انتقال مستندات علمی و سوابق پژوهشی به پلتفرم‌های ابری (Cloud) امن و خارج از دسترس جغرافیایی مستقیم جنگ. شبکه‌سازی مجازی:حفظ انسجام گروه‌های آموزشی از طریق بسترهای آموزش از راه دور، تا فرآیند یادگیری حتی با تخریب فیزیکی کلاس‌ها متوقف نشود. صیانت از نخبگان:تدوین پروتکل‌های حفاظتی برای جابه‌جایی امن پژوهشگران به مناطق امن‌تر با هدف حفظ مخازن زنده دانش


2

۳راهکارهای مدیریتی در شرایط بحران برای کاهش اثرات مخرب جنگ بر نهاد دانشگاه، اتخاذ رویکردهای زير ضروری است: دیجیتال‌سازی و تاب‌آوری داده‌ها:انتقال پایگاه‌های داده، سوابق تحصیلی و نتایج پژوهش‌ها به بسترهای ابری (Cloud) خارج از مناطق درگیری برای جلوگیری از نابودی کامل مستندات علمی. دیپلماسی علمی اضطراری:ایجاد تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی برای پذیرش موقت دانشجو و پژوهشگر توسط دانشگاه‌های همکار (Host Universities) با هدف زنده نگه داشتن پروژه‌های تحقیقاتی جاری. مدل آموزش توزیع‌شده:جایگزینی ساختار متمرکز دانشگاهی با پلتفرم‌های آموزش ترکیبی (Hybrid) که در برابر تخریب فیزیکیِ یک نقطه جغرافیایی خاص، مقاوم باشند. ۴بازسازی پس از جنگ: فراتر از بتن و فولاد مدیریت بازسازی باید مسیری دوگانه را طی کند. در حالی که مهندسان مشغول بازسازی فیزیکی هستند، سیاست‌گذاران علمی باید بر بازگشت مغزهاو احیای روحیه پرسشگری تمرکز کنند. بازسازی دانشگاه فرصتی برای نوسازی ساختارهای آموزشی قدیمی و تطبیق با استانداردهای نوین جهانی است.


2

۴بازسازی پس از جنگ: فراتر از بتن و فولاد مدیریت بازسازی باید مسیری دوگانه را طی کند. در حالی که مهندسان مشغول بازسازی فیزیکی هستند، سیاست‌گذاران علمی باید بر بازگشت مغزهاو احیای روحیه پرسشگری تمرکز کنند. بازسازی دانشگاه فرصتی برای نوسازی ساختارهای آموزشی قدیمی و تطبیق با استانداردهای نوین جهانی است. نتیجه‌گیری حمله به دانشگاه‌ها، حمله به آینده‌ی میان‌مدت و بلندمدت یک جامعه است. صیانت از دانش در شرایط جنگی، به معنای مدیریت هوشمندانه دارایی‌های فیزیکی و فکری به نحوی است که حتی در صورت ویرانی ساختمان‌ها، جریان تفکر و پژوهش متوقف نشود. تاب‌آوری آکادمیک، ضامن اصلی بازسازی تمدنی پس از پایان منازعات خواهد بود. مدیریت دانش در شرایط جنگی نیازمند یک نگاه آینده‌پژوهانه است. در حالی که ساختمان‌ها قابل بازسازی هستند، از دست رفتن یک نسل علمی جبران‌ناپذیر است. لذا ضروری است نهادهای علمی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و دیپلماسی علمی، ساختاری منعطف و غیرمتمرکز ایجاد کنند تا در برابر شوک‌های ناشی از مداخلات نظامی، پایداری خود را حفظ کرده و به عنوان ستون بازسازی تمدنی پس از جنگ عمل کنند.


2