مفهوم آزادی به دو گونه است: آزادی منفی یعنی نبودِ مانع و دخالت دیگران در حوزه عمل فرد؛ یعنی «آزادی از». آزادی مثبت یعنی توانایی و اختیار فرد برای خودفرمانی و تعیین سرنوشت خویش؛ یعنی «آزادی برای». که آزادی مثبت اگر به اجبار جمعی بینجامد، می‌تواند زمینه‌ساز استبداد شود. آیزایا برلین